Common Ground en digitale soevereiniteit: regie en keuzevrijheid

Gemeenten werken al jaren aan Common Ground. Open standaarden toepassen en data loskoppelen van applicaties moeten gemeenten meer grip geven op hun digitale landschap. Daarmee draagt Common Ground bij aan digitale autonomie. Digitale soevereiniteit gaat verder dan dat, vertelt Corstiaan de Haaij, productmanager bij Centric. De Haaij is vanuit Centric betrokken bij de Open Cloud Alliantie, waarin Centric met een aantal bedrijven werkt aan een aanbod van digitaal soevereine cloudoplossingen voor de overheid. “Digitale autonomie gaat over handelingsvrijheid. Het gaat over vragen als: is en blijft een organisatie operationeel verantwoordelijk, kan een organisatie zelfstandig keuzes maken over haar digitale voorzieningen? Kan zij makkelijk van leverancier wisselen?” Digitale soevereiniteit gaat over de controle over onder meer digitale infrastructuur en data. “Het gaat over vragen als: waar staat onze data, onder welke wetgeving valt die, wie heeft toegang en hoe afhankelijk zijn we van buitenlandse technologiebedrijven?”

Common Ground en digitale autonomie

Eddy van de Werken houdt zich als business development manager bij Centric al jaren bezig met Common Ground. Een aantal principes van Common Ground vergroot de digitale autonomie van gemeenten, vertelt hij. Zoals het gebruiken van standaarden, het toepassen van open API’s voor gegevensuitwisseling en het scheiden van data en applicaties. Deze principes maken het eenvoudiger om onderdelen van het applicatielandschap te vervangen of nieuwe oplossingen toe te voegen. “De visie van Common Ground is een gestandaardiseerd gemeentelijk IT-landschap waarin leveranciers beter kunnen samenwerken en gemeenten meer bewegingsvrijheid krijgen. Dat vergroot hun digitale autonomie,” zegt Van de Werken. Centric werkt mee aan Common Ground, onder meer door de gekozen standaarden in haar oplossingen in te bouwen. Van de Werken: “Open standaarden zijn de norm geworden.”

Nieuwe afhankelijkheden voorkomen

Toch dragen niet alle ontwikkelingen in Common Ground bij aan meer autonomie, nuanceert Van de Werken: “Digitale autonomie gaat ook over het verkleinen van risico’s. Je kunt je afvragen in hoeverre het uitsluitend bevragen van data bij de bron een risico is. Want het maakt je kwetsbaar: als de bron niet bereikbaar is, liggen je processen stil.” Ook de voorstellen voor de ontwikkeling van collectieve gegevensvoorzieningen, waarover gemeenten op de komende Algemene Ledenvergaderingen van de VNG in 2026 en 2027 zullen stemmen, betekenen volgens hem niet automatisch dat gemeenten regie houden. “De vraag is niet of je iets gezamenlijk organiseert, maar of gemeenten flexibel kunnen blijven kiezen, uitbreiden en vervangen.” Van de Werken adviseert: “Het belangrijkste is om te zorgen dat nieuwe voorzieningen vanaf het begin worden ontworpen op basis van open standaarden, transparante koppelingen en vervangbare componenten. Zo voorkom je dat er een lock-in ontstaat.”

Common Ground als bouwsteen voor digitale soevereiniteit

Common Ground richt zich primair op de inrichting van het gemeentelijke applicatielandschap en de gegevensuitwisseling tussen systemen. De vragen waar data staat en onder welke wetgeving die valt, beantwoordt het niet. Wel legt het daarvoor een basis. Wie data loskoppelt van applicaties, open standaarden gebruikt en werkt met vervangbare componenten, kan ook makkelijker kiezen waar die data en applicaties draaien. Bijvoorbeeld in een soevereine cloud. De Haaij: “Die vrijheid op applicatieniveau heb je nodig om de overstap naar een soevereine infrastructuur te kunnen maken.” Van de Werken concludeert: “Als je Common Ground bekijkt in het licht van digitale soevereiniteit, dan zit de meerwaarde vooral in het creëren van een ecosysteem waarin gemeenten kunnen kiezen, samenwerken en ontwikkelen zonder vast te lopen in afhankelijkheden. Daarmee levert Common Ground een belangrijke bijdrage aan digitale autonomie en vormt het een bouwsteen voor digitale soevereiniteit.”

Meer informatie

Lees meer over de visie van Centric op Common Ground in haar nieuwe position paper.

Centric werkt in de Open Cloud Alliantie aan een aanbod van digitaal soevereine cloudoplossingen voor de overheid. Meer informatie op de website van de Open Cloud Alliantie.

NL Digital, het collectief van de digitale sector in Nederland, legt op haar website helder uit wat het verschil is tussen soevereiniteit en autonomie. Lees de explainer ‘van soevereiniteit naar autonomie’.