Centric en SVDJ zetten de toon: Een realistische route naar meer digitale soevereiniteit

Het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ) houdt zich als zelfstandig bestuursorgaan bezig met het journalistieke veld in Nederland. ‘We stimuleren dat met subsidie, onderzoek en kennis, zodat de journalistiek haar werk zo goed mogelijk kan doen – duurzaam en innovatief,’ zegt hoofd bedrijfsvoering Eva Landers. ‘We richten ons daarbij op de infrastructuur, niet op de inhoud, want daar blijven wij als overheidsorganisatie verre van.’

Journalistieke organisaties zijn afhankelijk van infrastructuur die ze niet volledig zelf besturen, terwijl ze wel een publieke verantwoordelijkheid dragen. Landers wijst op drie risico’s: afhankelijkheid van buitenlandse platforms, kwetsbaarheid van bronbescherming en onzekerheid over continuïteit. Digitale soevereiniteit is voor de journalistiek geen luxe, maar een voorwaarde. Landers: ‘Goede journalistiek is essentieel voor de democratie. Dan móét je nadenken over de infrastructuur die dat mogelijk maakt. En als wij als SVDJ het veld daarin willen adviseren, zullen we eerst de eigen organisatie op orde moeten krijgen: practice what you preach.’

Brede beweging

Frank van Leeuwen, architect bij Centric Services, ziet de beweging naar digitale autonomie breder in de markt. ‘Wij werken veel voor overheidspartijen, vooral gemeenten, en ook daar proef je het momentum om niet langer te blijven praten over digitale soevereiniteit, maar er nu echt werk van te maken.’ Met het Modern Workplace-concept helpt Centric organisaties bij het vormgeven van moderne werkplekoplossingen. Vanuit de betrokkenheid bij het publieke domein wil Centric, naast de op Microsoft 365 gebaseerde oplossing, een voortrekkersrol spelen in de ontwikkeling van de soevereine werkplek. ‘Met onze kennis van werkplekoplossingen én de relevante wet- en regelgeving voor overheidsorganisaties denken we na over hoe we organisaties kunnen ondersteunen in hun transitie naar meer autonomie. SVDJ is een kans om dat concreet door te ontwikkelen,’ aldus Van Leeuwen.

Assessment als startpunt

Samen met Centric voerde SVDJ een soevereiniteitsassessment uit. Geen louter technische audit, maar een combinatie van workshops, analyse en risicobeoordeling. ‘We wilden weten waar we staan, wat de volgende stap is en wat dat betekent qua planning, budget en organisatie,’ zegt Landers.

In de workshops zijn de belangrijkste processen, afhankelijkheden en risico’s in kaart gebracht. Ook is gekeken naar de impact van leveranciers en naar de mate waarin grip nodig is op data en infrastructuur. Het doel was nadrukkelijk niet om in één keer alles om te gooien. Integendeel: het assessment moet juist helpen om de vraag behapbaar te maken.

Weerstand wegnemen

Het Stimuleringsfonds bracht inhoudelijke kennis, bestuurlijke betrokkenheid en een maatschappelijke missie in. Centric bracht de methodiek, een praktisch raamwerk om keuzes te maken en ervaring met overheidskaders. Dat is belangrijk, vindt Landers, juist omdat overheidsorganisaties te maken hebben met extra eisen op het gebied van privacy, informatiebeveiliging en wet- en regelgeving. ‘Het helpt als je samenwerkt met een partij die begrijpt wat dat betekent.’

Naast het in kaart brengen van de technische en organisatorische afhankelijkheden moet er aandacht zijn voor de manier waarop de verandering bestuurd en gedragen moet worden.

Technologie implementeren is relatief eenvoudig; verandering realiseren is dat niet. Het is een bestuurlijk en financieel vraagstuk, maar zeker ook een HR-vraagstuk, benadrukt Van Leeuwen. ‘De kans is groot dat er functionaliteiten wegvallen waaraan medewerkers gewend zijn. Dan moet je het verhaal goed kunnen uitleggen. Want als mensen nut en noodzaak niet zien, krijg je weerstand.’ Bij het Stimuleringsfonds werd dat vanaf het begin erkend. Medewerkers werden al aan de voorkant meegenomen in het proces, inclusief de boodschap dat verandering ongemak met zich meebrengt. Landers: ‘We hebben het zo geframed: dit gaat niet altijd makkelijker zijn, maar het is wel belangrijk.’

Identificeer de kroonjuwelen

Het assessment levert een landschap op van de belangrijkste bedrijfsprocessen en de raakvlakken met leveranciers, met name de bekende bigtechbedrijven. Van Leeuwen: ‘Dat hebben we geanalyseerd en gepresenteerd aan SVDJ: hier staan jullie qua digitale soevereiniteit.’ Daarbij geldt dat niet alles op hetzelfde niveau van soevereiniteit hoeft te zijn. Dat hangt altijd af van de specifieke organisatie.

‘Identificeer je eigen kroonjuwelen: de processen en data die het meest kritisch zijn voor jouw organisatie,’ verduidelijkt Landers. ‘Voor ons zijn dat bijvoorbeeld subsidieaanvragen en kennisoverdracht naar het journalistieke veld. Maar dat is voor elke organisatie anders. Dat is juist kenmerkend voor een digitaal soeverein platform: dat je zelf die puzzel kunt leggen, zelf kunt bepalen welke puzzelstukjes je gebruikt, welke stukjes net iets autonomer moeten zijn en hoe je die met elkaar verbindt. Dat is een vrijheid die je niet hebt bij platforms als Microsoft.’

De ideale puzzel is niet in één keer gelegd. Van Leeuwen: ‘Maar met het landschap dat het assessment schetst, kun je gericht keuzes maken: welke systemen vervang je als eerste en waar zitten de grootste risico’s? Zo knip je het vraagstuk van digitale soevereiniteit op en werk je stapsgewijs naar het einddoel. De route is vastgelegd in de roadmap die het resultaat is van het assessment.’

Landers: ‘Het was enorm verhelderend om inzichtelijk te krijgen welke stappen we moeten zetten, welke kosten daaraan verbonden zijn en in welk tempo dat moet. De roadmap maakt digitale soevereiniteit planbaar en behapbaar, én je kunt die bestuurlijk verankeren. Ons streven is dat SVDJ over vijf jaar onze eigen ideale puzzel heeft gelegd.’